"рд╣рдоाрд░े рдЖрд╕-рдкाрд╕ рдХे рдкрджाрд░्рде" рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдЪрд░्рдЪा рд╡рд╕्рддुрдд: рднौрддिрдХ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдФрд░ рд░рд╕ाрдпрди рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдХा рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै, рдФрд░ рдЗрд╕े рд╡िрднिрди्рди рдХрдХ्рд╖ाрдУं рдоें рдкрдв़ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдХे рддрд╣рдд рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рддे рд╕рдордп, рдЫाрдд्рд░ों рдХो рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдкрджाрд░्рдеों, рдЙрдирдХी рд╕्рдеिрддि, рдФрд░ рдЙрдирдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиों рдХी рд╕рдордЭ рдХी рдЬाрддी рд╣ै। рдпрд╣ рд╡िрд╖рдп рдоौрдЬूрджा рдЖрд╕-рдкाрд╕ рдХे рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдоें рд╡िрднिрди्рди рдкрджाрд░्рдеों рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдФрд░ рдЙрдирдХे рдЧुрдгों рдХे рдмाрд░े рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै।
рдХुрдЫ рдоुрдЦ्рдп рд╡िрд╖рдп рдЗрд╕ рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं:
рдаंрдбाрдИ рдФрд░ рдЧैрд╕ें:
рдЗрд╕рдоें рдаंрдбाрдИ рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд, рдаंрдбाрдИ рдХे рджृрд╢्рдп, рдаंрдбाрдИ рдХे рдк्рд░рдХाрд░, рдЧैрд╕ों рдХी рд╕्рдеिрддि рдФрд░ рдЧैрд╕ों рдХे рдЧुрдг рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рдж्рд░рд╡्рдп рдХी рд╡िрднिрди्рди рд╕्рдеिрддिрдпाँ:
рдпрд╣ рдмрддाрддा рд╣ै рдХि рдж्рд░рд╡्рдп рдХी рд╕्рдеिрддि рдХैрд╕े рдмрджрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдХ्рдпा рдХाрд░рдгों рд╕े рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।
рд╢рдХ्рддिрдпों рдХे рдкрд░िрд╡рд░्рддрди:
рдЗрд╕рдоें рдКрд░्рдЬा рдХे рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ों рдХी рдЪрд░्рдЪा рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै, рдЬैрд╕े рдХि рдЙрд╖्рдоा рдКрд░्рдЬा, рд╕ंрд╡ेрдЧ, рдФрд░ рдЕрди्рдп рдКрд░्рдЬा рдк्рд░рдХाрд░।
рдкрджाрд░्рдеों рдХी рдЧुрдгрдзрд░्рдо:
рдЗрд╕рдоें рд╡िрднिрди्рди рдкрджाрд░्рдеों рдХी рдЧुрдгрдзрд░्рдоों рдХी рдЪрд░्рдЪा рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै, рдЬैрд╕े рдХि рд░ंрдЧ, рдЧुрдг, рдФрд░ рдЙрдирдХा рдк्рд░рднाрд╡।
рдЗрд╕ рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े, рдЫाрдд्рд░ों рдХो рдкрджाрд░्рдеों рдХे рдЖрд╕-рдкाрд╕ рдХे рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиों рдХी рд╕рдордЭ рдмрдв़рддी рд╣ै рдФрд░ рд╡े рдЗрд╕े рдЕрдкрдиे рджैрд╣िрдХ рдФрд░ рднौрддिрдХ рдЕрдиुрднрд╡ों рд╕े рдЬोрдб़ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
Physical Nature of Matter
рдкрджाрд░्рде рдХी рднौрддिрдХ рдк्рд░рдХृрддि рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рднौрддिрдХ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рд╡िрднिрди्рди рдкрджाрд░्рдеों рдХी рднौрддिрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк, рдЧुрдг, рдФрд░ рдЙрдирдХे рдЖрдкрд╕ी рдкрд░िрдХ्рд░рдордг рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╢ाрдЦा рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓, рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди, рддрдеा рдЙрдирдХे рдЧुрдгों рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рднी рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рддी рд╣ै। рдиीрдЪे рдХुрдЫ рдоुрдЦ्рдп рд╡िрд╖рдп рд╣ैं рдЬो рдЗрд╕ рд╡िрд╖рдп рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं:
рдаंрдбाрдИ (Solids):
рдаंрдбाрдИ рдкрджाрд░्рдеों рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПं, рдЙрдирдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк, рдФрд░ рдЙрдирдХे рдЖрдкрд╕ी рд╕ंрдмंрдзों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди।
рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди (Liquids):
рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди рдХे рдЧुрдг, рд╕्рд╡рд░ूрдк, рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рдЖрдкрд╕ी рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░।
рдЧैрд╕ें (Gases):
рдЧैрд╕ों рдХे рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПं, рдЧैрд╕ рдХे рдЕрдгुрдУं рдХा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░, рдФрд░ рдЧैрд╕ों рдХे рдЖрдкрд╕ी рд╕ंрдмंрдз।
рдКрд░्рдЬा рдФрд░ рдкрджाрд░्рдеों рдХा рдЖрдкрд╕ी рд╕ंрдмंрдз:
рдкрджाрд░्рдеों рдоें рдКрд░्рдЬा рдХे рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдк्рд░рдХाрд░ों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди।
рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди:
рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ рдХी рд╕्рдеिрддि, рдЙрд╕рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдкрд░िрд╡рд░्рддрди, рдФрд░ рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ рдХे рдШрдЯрдХ।
рдпрд╣ рдЕрдз्рдпрдпрди рдЫाрдд्рд░ों рдХो рдкрджाрд░्рдеों рдХे рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдУं рдХे рд╕ाрде рдЙрдирдХे рд╕ंрдмंрдзिрдд рднौрддिрдХ рддрдд्рд╡ों рдХो рд╕рдордЭрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рднौрддिрдХी рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдоें рдоाрд╕्рдЯрд░ рдХрд░рдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै
MATTER IS MADE UP OF PARTICLES
рдкрджाрд░्рде рдХो рдХрдгों рд╕े рдмрдиा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рдпрд╣ рднौрддिрдХ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХा рдПрдХ рдоौрд▓िрдХ рд╕िрдж्рдзांрдд рд╣ै। рдЗрд╕ рд╕िрдж्рдзांрдд рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рд╕рднी рдкрджाрд░्рде рдЫोрдЯे рдХрдгों рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं рдЬो рдЕрдгु, рдоोрд▓ेрдХ्рдпूрд▓, рдпा рдЖрдЗрдпрди्рд╕ рдХी рд░ूрдк рдоें рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЗрди рдХрдгों рдХा рд╕рдоूрд╣ рдоिрд▓рдХрд░ рдкрджाрд░्рде рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдФрд░ рдЧुрдг рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рдпрд╣ाँ рдХुрдЫ рдоुрдЦ्рдп рдмिंрджु рд╣ैं рдЬो рдЗрд╕ рд╕िрдж्рдзांрдд рдХो рд╕рдорд░्рдеिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं:
рдЧेрд▓ीрд▓िрдпो рдХा рддрд░्рдХ:
рдЧेрд▓ीрд▓िрдпो рдЧैрд▓ीрд▓ी рдиे 17рд╡ीं рд╕рджी рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ों рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЖрдХाрд╢рдЧंрдЧा рджृрд╖्рдЯांрдд рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा, рдЬिрд╕рд╕े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ुрдЖ рдХि рджृрд╢्рдп рдоें рджिрдЦрдиे рд╡ाрд▓े рдкрджाрд░्рде рдЫोрдЯे рддрдд्рд╡ों рд╕े рдоिрд▓рдХрд░ рдмрдиे рд╣ोрддे рд╣ैं।
рдм्рд░ाрдЙрдиिрдпрди рдЧрддि:
рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдм्рд░ाрдЙрди рдиे 1827 рдоें рдХрдгों рдХी рдЧрддि рдХो рдк्рд░рдоोрдЯ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХी рдЧрдИ рдПрдХ рдЕрдз्рдпрдпрди рдоें рдкрддा рдХिрдпा рдХि рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди рдХे рдЕंрд╢ों рдоें рдЕрд╕рдоाрди рдЧрддि рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЙрдирдХी рддрдд्рд╡рд░ूрдк рд╕्рд╡ीрдХृрддि рд╣ुрдИ рдХि рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЫोрдЯे рдХрдг рд╣ोрддे рд╣ैं।
рдЧ्рд░рд╣рдг рдФрд░ рд╡िрдХिрд░рдг:
рдк्рд░рдХाрд╢ рдХे рдЧ्рд░рд╣рдг рдФрд░ рд╡िрдХिрд░рдг рдХे рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рд╕े рдпрд╣ рд╕िрдж्рдз рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдкрджाрд░्рде рдХे рдЕрдгु рдпा рдХрдг рдЖрдХाрд╢ рдоें рдмिрдЦрд░े рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЬिрдирд╕े рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдоें рдлैрд▓ाрд╡ рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЧैрд╕ рдХे рдЖрд╡рд░्рддрди рдиिрдпрдо:
рдЧैрд╕ рдХे рдЖрд╡рд░्рддрди рдиिрдпрдо рд╕े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдПрдХ рдЧैрд╕ рдоें рдПрдХ рдХрдг рджूрд╕рд░े рдХрдг рдХे рд╕ाрде рдЯрдХрд░ाрддा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рд╡्рдпाрдкрдХ рд░ूрдк рд╕े "рдм्рд░ाрдЙрдиिрдпрди рдоोрд╢рди" рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЗрди рддрде्рдпों рдФрд░ рдк्рд░рдоाрдгों рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें, рднौрддिрдХ рд╢ाрд╕्рдд्рд░рдЬ्рдЮ рдпрд╣ рдоाрдирддे рд╣ैं рдХि рдкрджाрд░्рде рдЫोрдЯे рдХрдгों рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЗрд╕ рд╕िрдж्рдзांрдд рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рддे рд╣ैं।
HOW SMALL ARE THESE PARTICLES OF MATTER
рдкрджाрд░्рде рдХे рдХрдг, рдЬिрдирд╕े рд╡рд╣ рдмрдиा рд╣ोрддा рд╣ै, рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдмрд╣ुрдд рдЫोрдЯे рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрди рдХрдгों рдХा рдЖрдХाрд░ рдФрд░ рдоाрдд्рд░ा рд╡िрднिрди्рди рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै, рдФрд░ рдЗрд╕ рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рдЖрдк рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдкрджाрд░्рде рдХी рдмाрдд рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рдпрд╣ाँ рдХुрдЫ рдоुрдЦ्рдп рд╡िрдзाрдПँ рд╣ैं:
рдЕрдгु (Atoms):
рдпрд╣ рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯा рдмुрдиिрдпाрджी рднौрддिрдХीрдп рдХрдг рд╣ै рдЬो рдПрдХ рдкрджाрд░्рде рдХा рд░ूрдкांрддрд░рдг рдХрд░рддा рд╣ै। рдЕрдгु рдмрд╣ुрдд рдЫोрдЯे рд╣ोрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЗрди्рд╣ें рджेрдЦा рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХрддा। рдПрдХ рдЖрдЗрдпрди рдпा рдПрдХ рдоोрд▓ेрдХ्рдпूрд▓ рднी рдПрдХ рдпा рдПрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЕрдгुрдУं рдХा рд╕рдоूрд╣ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдПрд▓ीрдоेंрдЯрд░ी рдкाрд░्рдЯिрдХрд▓्рд╕:
рдЖрдЗрдпрди्рд╕, рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрди्рд╕, рдк्рд░ोрдЯॉрди्рд╕, рдФрд░ рди्рдпूрдЯ्рд░ॉрди्рд╕ рдЖрдЗрдпों, рдПрдЯрдо्рд╕, рдФрд░ рдоोрд▓ेрдХ्рдпूрд▓्рд╕ рдХे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं, рдФрд░ рдпे рднी рдмрд╣ुрдд рдЫोрдЯे рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрдирдХा рдЖрдХाрд░ рдЕрдд्рдпंрдд рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рд╣ै рдФрд░ рдЗрди्рд╣ें рднी рдоाрдирд╡ рдиंрджीрдиी рд╕े рджेрдЦा рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдоोрд▓ेрдХ्рдпूрд▓्рд╕:
рдЬрдм рдПрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдПрдЯрдо рдПрдХ рд╕ाрде рдмंрдз рдЬाрддे рд╣ैं, рддो рдЙрди्рд╣ें рдоोрд▓ेрдХ्рдпूрд▓ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдоोрд▓ेрдХ्рдпूрд▓्рд╕ рднी рдмрд╣ुрдд рдЫोрдЯी рд╣ोрддी рд╣ैं, рдФрд░ рдЗрдирдХे рдЖрдХाрд░ рдХा рдЕрдиुрдоाрди рдХрд░рдиा рдХрдаिрди рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЗрди рд╕рднी рдХрдгों рдХा рдЖрдХाрд░ рдЕрдд्рдпंрдд рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЗрди्рд╣ें рдирдЧрдг्рдп рдмрдиाрддा рд╣ै рдФрд░ рдЗрди्рд╣ें рд╕ाрдоाрди्рдп рд░ूрдк рд╕े рдирд╣ीं рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рд╣рдо рдЗрди्рд╣ें рдиेрдд्рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдирд╣ीं рджेрдЦ рд╕рдХрддे рдФрд░ рдЗрдирдХे рдЖрдХाрд░ рдХा рдЕрдиुрдоाрди рдХрд░рдиा рдХрдаिрди рд╣ै।
Characteristics of Particles of Matte
рдкрджाрд░्рде рдХे рдХрдгों рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПं:
рднाрд░ (Mass):
рдкрджाрд░्рде рдХे рдХрдгों рдХा рднाрд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдХा рднाрд░ рдЙрд╕рдоें рдоौрдЬूрдж рд╕рднी рдХрдгों рдХे рднाрд░ рдХा рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै, рдФрд░ рдпрд╣ рдЗрд╕рдХे рд╕рдоूрд╣ рдХी рднौрддिрдХी рдЧुрдгрдзрд░्рдоों рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рдЖрдпрддрди (Volume):
рдкрджाрд░्рде рдХे рдХрдг рдЬрдЧрд╣ рд▓ेрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рдЖрдпрддрди рдоें рдпोрдЧрджाрди рдХрд░рддे рд╣ैं। рдХрдгों рдХा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрди рд╕рдм्рд╕्рдЯैंрд╕ рдХे рдШрдирдд्рд╡ рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рдШрдирдд्рд╡ (Density):
рдШрдирдд्рд╡ рд╕рдм्рд╕्рдЯैंрд╕ рдХे рднाрд░ рдХा рдк्рд░рддि рдЗрдХाрдИ рдЖрдпрддрди рд╣ै। рдЗрд╕े рд╕рдм्рд╕्рдЯैंрд╕ рдХे рднीрддрд░ рдХे рдХрдгों рдХे рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрди рдФрд░ рдкैрдХिंрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдкрджाрд░्рде рдХी рд╕्рдеिрддि (State of Matter):
рдкрджाрд░्рде рдХी рд╕्рдеिрддि (рдаंрдбा, рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди, рдпा рдЧैрд╕) рдХрдгों рдХे рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрди рдФрд░ рдЪрд▓рди рд╕े рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╣ोрддी рд╣ै।
рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓ рдКрд░्рдЬा (Kinetic Energy):
рдкрджाрд░्рде рдХे рдХрдг рд╣рдоेрд╢ा рдЕрдкрдиी рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓ рдКрд░्рдЬा рдХे рдХाрд░рдг рдЧрддिрд╢ीрд▓ рд╣ोрддे рд╣ैं। рд╕рдм्рд╕्рдЯैंрд╕ рдХी рдФрд╕рдд рдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓ рдКрд░्рдЬा рд╕े рдЗрд╕рдХा рддाрдкрдоाрди рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै।
рдХрдгों рдХे рдмीрдЪ рдмрд▓ (Forces Between Particles):
рдХрдгों рдХे рдмीрдЪ рдЖрдХрд░्рд╖рдг рдпा рдк्рд░рддिрд╕्рдеाрдкрди рдмрд▓ рд╣ोрддा рд╣ै। рдаंрдбे рдоें, рдХрдг рдордЬрдмूрдд рдмрд▓ों рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ाрде рдоें рд░рдЦे рдЬाрддे рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди рдФрд░ рдЧैрд╕ рдоें рдпे рдмрд▓ рдХрдордЬोрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं।
рдШрдиीрднूрддрддा (Compressibility):
рдХрдгों рдХी рдЖрдкрд╕ी рджूрд░ी рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдХो рдШрдиीрднूрддрддा рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЧैрд╕, рдЬिрд╕рдоें рдХрдгें рд╡िрд╕्рддाрд░िрдд рд╣ोрддी рд╣ैं, рдЙрд╕рдоें рдЗрд╕ рдХ्рд╖рдорддा рдХी рдЕрдзिрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдаंрдбा рдФрд░ рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди рдоें рдпрд╣ рдХрдо рд╣ोрддी рд╣ै।
рдк्рд░рд╕ाрд░ рдФрд░ рд╕ंрдХुрдЪрди (Expansion and Contraction):
рдХрдг рдЧрд░рдо рд╣ोрдиे рдкрд░ рдмрдв़рддे рд╣ैं рдФрд░ рдаंрдбे рд╣ोрдиे рдкрд░ рд╕ंрдХुрдЪिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрд╕े рдКрд╖्рдоीрдп рд╕ंрдХुрдЪрди рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬो рдкрджाрд░्рде рдХी рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рдЧुрдгрдзрд░्рдо рд╣ै।
рд╡िрд╕्рддाрд░ рдФрд░ рдШрдЯрдиा (Diffusion):
рдкрджाрд░्рде рдХे рдХрдг рдЙрдЪ्рдЪ рдШрдирдд्рд╡ рд╕े рдиिрдо्рди рдШрдирдд्рд╡ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдЪрд▓рддे рд╣ैं, рдЬिрд╕े рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
рдкिрдШрд▓ाрд╡рдмिंрджु рдФрд░ рдЙрдмाрд▓ рдмिंрджु (Melting Point and Boiling Point):
рд╕ॉрд▓िрдб рд╕े рд▓िрдХ्рд╡िрдб рдоें рдкрд░िрдгाрдо рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рддाрдкрдоाрди рдХो рдкिрдШрд▓ाрд╡рдмिंрджु рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै, рдФрд░ рд▓िрдХ्рд╡िрдб рд╕े рдЧैрд╕ рдоें рдкрд░िрдгाрдо рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рддाрдкрдоाрди рдХो рдЙрдмाрд▓ рдмिंрджु рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
PARTICLES OF MATTER HAVE SPACE BETWEEN THEM
рдкрджाрд░्рде рдХे рдХрдгों рдХे рдмीрдЪ рдоें рдЬрдЧрд╣ рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрд╣ рд╕िрдж्рдзांрдд рднौрддिрдХ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕े "рдЦрдЧोрд▓рд╢ाрд╕्рдд्рд░" рдпा "рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖рд╡िрдЬ्рдЮाрди" рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рднी рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╣ै рдХुрдЫ рдоुрдЦ्рдп рдмिंрджु:
рдХрдгों рдХी рд╡िрд╕्рддृрддि (Expansion of Particles):
рдаंрдбा рд╣ोрдиे рдкрд░ рдХрдгों рдХी рд╡िрд╕्рддृрддि рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд╡े рдЖрдкрд╕ рдоें рджूрд░ी рдмрдиाрдП рд░рдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдаंрдбे рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдХрдгों рдХी рдЪрд▓рдиे рдХी рдЧрддि рдШрдЯ рд╕рдХрддी рд╣ै।
рдЧैрд╕ों рдоें рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрддि:
рдЧैрд╕ों рдХी рд╕्рд╡рднाрд╡рддा рд╣ै рдХि рдЙрдирдоें рдХрдгों рдХे рдмीрдЪ рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рджूрд░ी рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд╡े рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЧैрд╕ें рдХिрд╕ी рднी рдЖрдХाрд░ рдоें рдирд╣ीं рд╣ोрддीं, рдХ्рдпोंрдХि рдХрдгों рдХे рдмीрдЪ рдЗрддрдиी рдмрдб़ी рджूрд░ी рд╣ोрддी рд╣ै рдХि рд╡े рдЖрдкрд╕ рдоें рдоिрд▓рддे рдирд╣ीं рд╣ैं।
рдШрдирдд्рд╡ (Density):
рдкрджाрд░्рде рдХे рдХрдгों рдХे рдмीрдЪ рдХी рдЬрдЧрд╣ рдХी рдПрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдЧुрдгрдзрд░्рдо рд╣ै рдШрдирдд्рд╡। рдпрджि рдХрдгें рдЖрдкрд╕ рдоें рдЕрдзिрдХ рд╕ंрдШрдЯिрдд рд╣ैं, рддो рдШрдирдд्рд╡ рдЕрдзिрдХ рд╣ोрддा рд╣ै।
рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ рдоें рдЖрдкрд╕ी рджूрд░ी:
рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ рдоें рднी рдЖрдкрд╕ी рджूрд░ी рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ рдоें рднौрддिрдХ рдХрдгों рдХा рдЕंрддрд░ाрд╕्рддрд░िрдд рдЪрд▓рди рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдпे рдмिंрджुрдЧрдд рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПं рдкрджाрд░्рде рдХे рд╕्рд╡рд░ूрдк рдФрд░ рдЧुрдгों рдХो рд╕рдордЭрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддी рд╣ैं рдФрд░ рдпрд╣ рд╕िрдж्рдзांрдд рднौрддिрдХ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै।
PARTICLES OF MATTER ARE CONTINUOUSLY MOVING
рдкрджाрд░्рде рдХे рдХрдг рд╕рддрдд рдЪрд▓ рд░рд╣े рд╣ोрддे рд╣ैं। рдпрд╣ рд╕िрдж्рдзांрдд рднौрддिрдХ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕े "рдХрдгों рдХी рдЧрддि" рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╣ैं рдХुрдЫ рдоुрдЦ्рдп рдмिंрджु:
рдХिрдиेрдЯिрдХ рдКрд░्рдЬा:
рдкрджाрд░्рде рдХे рдХрдг рдпрд╣ рдКрд░्рдЬा рд░рдЦрддे рд╣ैं рдЬिрд╕рд╕े рд╡े рд╕рддрдд рдЧрддिрд╢ीрд▓ рд░рд╣рддे рд╣ैं। рдпрд╣ рдКрд░्рдЬा рдЙрдирдХी рддाрдкрдоाрди рдФрд░ рдЪрд▓рди рдХो рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рддी рд╣ै।
рдЧैрд╕ों рдХी рдЧрддि:
рдЧैрд╕ें рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдЪрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рдкрджाрд░्рде рд╣ैं, рдХ्рдпोंрдХि рдЙрдирдоें рдХрдгों рдХे рдмीрдЪ рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рджूрд░ी рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕рд▓िрдП, рдЧैрд╕ें рдЖрд╕ाрдиी рд╕े