рд╕ीрдзे рдоुрдЦ्рдп рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдкрд░ рдЬाрдПं

Public Address System Works in hindi

 

  рдПрдХ рдкрдм्рд▓िрдХ рдПрдб्рд░ेрд╕ рд╕िрд╕्рдЯрдо рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै।(How does a Public Address System Works):


рдкрдм्рд▓िрдХ рдПрдб्рд░ेрд╕ рд╕िрд╕्рдЯрдо рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдПрдХ рдРрд╕ा рд╕िрд╕्рдЯрдо рдЬिрд╕рд╕े Public (рдЕрд░्рдеाрдд् рдмрд╣ुрдд рд╕ाрд░े рд▓ोрдЧों рдХो address (рд╕рдо्рдмोрдзिрдд) рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХे। рд╕्рдЯेрдЬ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों рдоें, Railway stations рдкрд░, рдЬрд▓рд╕ों рдЗрдд्рдпाрджि рдоें рдЖрдкрдиे рдкрдм्рд▓िрдХ рдПрдб्рд░ैрд╕ рд╕िрд╕्рдЯрдо्рд╕ рдЕрд╡рд╢्рдп рджेрдЦे рд╣ोंрдЧे। рдз्рд╡рдиि рдХे рдоूрд▓ рд╕्рдд्рд░ोрдд рдХो рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдж्рд╡ाрд░ा рд╡ैрдж्рдпुрдд рд╕िрдЧрдирд▓ рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдПрдХ рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдз्рд╡рдиि рд╕िрдЧрдирд▓ рдХी рд╡ैрдж्рдпुрдд image рддैрдпाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै рдЬिрд╕рдХी рдЖрд╡ृрдд्рддि, harmonic contents (рд╣ाрд░рдоोрдиिрдХ рдЕंрд╢) рдоूрд▓ рд╕ाрдЙрди्рдб рдХे рд╕рдоाрди рд╣ोрддी рд╣ै рддрдеा size рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╕ाрдЙрди्рдб рдХे рд╕рдоाрди рддीрд╡्рд░рддा change рдХрд░рддा рд╣ै (рдЖрдиुрдкाрддिрдХ)। рдЕрдм рдпрд╣ рддैрдж्рдпुрдд рд╕िрдЧрдирд▓ рдПрдХ рдк्рд░рд╡рд░्рдзрдХ рдХो рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдЬो рдХि рдЗрд╕рдХो рдк्рд░рд╡рд░्рд╖िрдд рдХрд░рддा рд╣ै рддрдеा рд╡ैрдж्рдпुрдд рд╕िрдЧрдирд▓ рдХी рдкॉрд╡рд░ рдЗрддрдиी рдХрд░ рджेрддा рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рд╡рд╣ рд▓ाрдЙрдбрд╕्рдкीрдХрд░ рдХो рдб्рд░ाрдЗрд╡ рдХрд░ рд╕рдХे। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЗрд╕ рд╡ैрдж्рдпुрдд рд╕िрдЧрдирд▓ рдХो рд▓ाрдЙрдбрд╕्рдкीрдХрд░ рдХी voice coil рдХो apply рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рддрдеा рдЗрд╕рдоें рдоूрд▓ рд╕िрдЧрдирд▓ рдХे рд╕рдоाрди variations (рдкрд░िрд╡рд░्рддрди) рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддे рд╣ैं। рдпрд╣ voice coil рд▓ाрдЙрдбрд╕्рдкीрдХрд░ рдХे cone рдХो drive рдХрд░рддी рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рд╡ाрдпु рдоें рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрдо्рдкрди рдоूрд▓ рд╕ाрдЙрди्рдб рдХो рдкुрдирд░ोрдд्рдкाрджिрдд рдХрд░ рджेрддे рд╣ैं।


рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди

 (Microphone in hindi):

"рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдПрдХ рдЯ्рд░ांрд╕рдб्рдпूрд╕рд░ рд╣ोрддा рд╣ै рдЬो рдХि рдз्рд╡рдиि рджाрдм рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиों рдХो рд╕рдоाрди рдЖрд╡ृрдд्рддि рд╡ рдХрд▓ा рдХी рд╡ैрдж्рдпुрдд рддрд░ंрдЧों рдоें рдХрдирд╡рд░्рдЯ рдХрд░ рджेрддा рд╣ै। рдЗрди рд╡ैрдж्рдпुрдд рддрд░ंрдЧों рдХा рдЖрдпाрдо рдз्рд╡рдиि рджाрдм рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиों рдХे рд╕рдоाрдиुрдкाрддी рд╣ोрддा рд╣ै ।"

"рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдПрдХ рд╡ैрдж्рдпुрдд-рдз्рд╡рдиि рдЯ्рд░ांрд╕рдб्рдпूрд╕рд░ (electro-acoustic transducer) рд╣ै рдЬो рдХि рдз्рд╡рдиि рдКрд░्рдЬा рдХो рд╕рдоाрдиुрдкाрддी рд╡ैрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा рдоें рдХрдирд╡рд░्рдЯ рдХрд░рддा рд╣ै।"

"рдз्рд╡рдиि рд╕ूрдЪрдиा рд╡ाрдпु рджाрдм рдХे рдкैрдЯрд░्рди рдоें exist рдХрд░рддी рд╣ै, рдЗрд╕ рд╕ूрдЪрдиा рдХो рд╡ैрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा (рдпा рд╡ोрд▓्рдЯेрдЬ) рдХे рдкैрдЯрд░्рди рдоें рдХрдирд╡рд░्рдЯ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдпुрдХ्рддि рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХрд╣рд▓ाрддी рд╣ै।"


рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХी рдоुрдЦ्рдп рд╕्рдкेрд╕ीрдлिрдХेрд╢рди्рд╕

 (Main Specifications of a Microphone in hindi): 

рдХिрд╕ी рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХो use рдХрд░рддे рд╕рдордп рдЙрд╕рдХी рдоुрдЦ्рдп рд╡िрд╢िрд╖्рдЯрддाрдУ рдХा рдЬ्рдЮाрди рд╣ोрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ैं। рд╕ाрдоाрди्рдпрддः, рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЬрдЧрд╣-рдЬрдЧрд╣ рдкрд░ рднांрддि-рднाँрддि рдХे рдХाрдпों рд╣ेрддु рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЕрддः, рдХिрд╕ рдЕрдиुрдк्рд░рдпोрдЧ рдХे рд▓िрдпे, рдХौрди рд╕ा рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдмेрд╣рддрд░ рд░рд╣ेрдЧा, рдЗрд╕рдХा рдиिрд░्рдгрдп рдЖрдк рддрднी рд▓ेрд╕рдХрддे рд╣ै рдЬрдм рдЖрдкрдХो рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХी рдоुрдЦ्рдп рд╡िрд╢िрд╖्рдЯрддाрдУं рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рд╣ोрдЧी। рдХिрд╕ी рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХी рдХ्рд╡ाрд▓िрдЯी рдиिрдо्рди рдЕрднिрд▓рдХ्рд╖рдгों рдж्рд╡ाрд░ा рд╡рд░्рдгिрдд рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै-


  1. рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा рдпा рд╕ुрдЧ्рд░ाрд╣्рдпрддा (Sensitivity )
  2. рд╕िрдЧрдирд▓ рддрдеा рди्рд╡ाрдЗрд╕ рдХा рдЕрдиुрдкाрдд (Signal to Noise Ratio or SNR)
  3. рдЖрд╡ृрдд्рддि рдЕрдиुрдХ्рд░िрдпा (Frequency Response)
  4. рд╡िрд░ूрдкрдг (Distortion)
  5. рджैрд╢िрдХрддा (Directivity)
  6. рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯ рдк्рд░рддिрдмाрдзा (Output Impedance)


рд╕ैрди्рд╕िрдЯिрд╡िрдЯी (Sensitivity) рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХी рд╕ैрди्рд╕िрдЯिрд╡िрдЯी (sensitivity рдпा рд╕ुрдЧ्рд░ाрд╣्рдпрддा) рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рдз्рд╡рдиि рджाрдм (acoustic pressure) рдкрд░ рдЙрд╕рдХी рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯ рдж्рд╡ाрд░ा рдЬ्рдЮाрдд рдХी рдЬाрддी рд╣ै।


"рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХी рд╕ुрдЧ्рд░ाрд╣्рдпрддा рдЙрд╕рдХी millivolts рдоें (рдпा dB below 1V рдоें) рдк्рд░ाрдк्рдд рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯ рд╣ोрддी рд╣ै рдЬрдмрдХि рд╕ाрдЙрди्рдб рдк्рд░ैрд╢рд░ । рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдмाрд░ (рдпा 0.1 Pascal) рд╣ो рддрдеा рдЖрд╡ृрдд्рддि 1 kHz рд╣ो।"


рд╕िрдЧрдирд▓ рддрдеा рди्рд╡ाрдЗрд╕ рдХा рдЕрдиुрдкाрдд

(Signal to Noise Ratio or SNR)

рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХे рдЕंрджрд░ рдкрд░िрдкрде рдХे рдк्рд░рддिрд░ोрдз, рдЯ्рд░ांрд╕рдлॉрд░рдорд░ рдЗрдд्рдпाрджि рдХे рдХाрд░рдг рдХुрдЫ Noise рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддी рд╣ै рдЬिрд╕े self noise рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЗрд╕ noise рдХो рдз्рд╡рдиि рджाрдп рд╕्рддрд░ (sound pressure level or SPL) рдХे рдкрджों рдоें рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬो рдХि noise output рдХे рд╕рдоाрди output рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░ेрдЧा।

рдЕрдзिрдХрддрд░ рдиिрд░्рдоाрддा noise рд╕्рддрд░ рдХे рдмрдЬाрдп SNR specify рдХрд░рддे рд╣ैं рдЬोрдХि 1 ┬╡ bar SPL рдкрд░ рдЙрдд्рдкрди्рди рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯ рддрдеा рдмिрдиा sound рдХे рдЙрдд्рдкрди्рди рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯ рдХा рдЕрдиुрдкाрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдЬो рдХि dB рдоें рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЕрд░्рдеाрдд्


SNR=20 log / Output with SPL of 1 microbar / Output in the absence of sound


Frequency Response-

рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХी output same input (SPL) рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рднी рд╡िрднिрди्рди рдЖрд╡ृрдд्рддिрдпों рдкрд░ рд╕рдоाрди рдирд╣ीं рд░рд╣рддी। Vibrating system рдХा mass (рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди) рддрдеा compliance (рдЕрдиुрдХाрд░्рдпрддा) рдХ्рд░рдорд╢ः рд╡ैрдж्рдпुрдд рдк्рд░ेрдХрдд्рд╡ рддрдеा рдзाрд░िрддा рдХे рддुрд▓्рдп рд╣ोрддे рд╣ैं। Mass (рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди) рдХे рдХाрд░рдг рдЙрдЪ्рдЪ рдЖрд╡ृрдд्рддिрдпों рдкрд░ рдХ्рд╖ीрдгрди рд╣ोрддा рд╣ै (X = 2n/L) рддрдеा compliance (рдЕрдиुрдХाрд░्рдпрддा) рдХे рдХाрд░рдг рдиिрдо्рди рдЖрд╡ृрдд्рддिрдпों рдкрд░ рдХ्рд╖ीрдгрди рд╣ोрддा 2nC рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде moveable parts (рдЪрд▓-рднाрдЧ) рдХे рдХाрд░рдг рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХो рдПрдХ natural рдЕрдиुрдиाрдж рдЖрд╡ृрдд्рддि рд╣ोрддी рд╣ै рддрдеा рдЗрд╕ рдЖрд╡ृрдд्рддि рдкрд░ рд╕िрдЧрдирд▓ boost (рдмрдв़рдиा) рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд् рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯ рдЕрд╕ाрдоाрди्рдп рд░ूрдк рд╕े рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै рдЬो рдХि рдЕрд╡ांрдЫिрдд рд╣ै। High boost рдХे рдХाрд░рдг public address systems (PA systems) рдоें loudspeaker рд╕े рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХो рдлीрдбрдмैрдХ рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рднी рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं। рдЕрддः, рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХी рдпрд╣ natural resonant frequency рдпрджि audio frequency range рдХे рднीрддрд░ рд╣ोрдЧी, рддो рдЙрд╕ рдЖрд╡ृрдд्рддि (рд╡ рдЙрд╕рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХी рдЖрд╡ृрдд्рддिрдпों) рдкрд░ response flat рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा, рдЕрддः рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдбिрдЬ़ाрдЗрди рдХрд░рддे рд╕рдордп рдХोрд╢िрд╢ рдпрд╣ी рдХी рдЬाрддी рд╣ै рдХि natural resonant рдЖрд╡ृрдд्рддि audio range рд╕े рдмाрд╣рд░ рд╣ो।


рдЕрддः, рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें, рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХा рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯ рдПрдХ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдЖрд╡ृрдд्рддि рд░ेंрдЬ рдоें рд╣ी flat (рд╕рдорддрд▓) рд░рд╣рддा рд╣ै рддрдеा рдЙрд╕ рд░ेंрдЬ рдХे рдмाрд╣рд░ рдЕрд╕рдорддрд▓ (irregular) рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।

Microphone рдХी рдЖрд╡ृрдд्рддि рдЕрдиुрдХ्рд░िрдпा рдХा рддाрдд्рдкрд░्рдп рдЙрд╕ bandwidth рд╕े рд╣ै, рдЬिрд╕рдХे рдЕंрджрд░ microphone рдХा output 1 kHz рд╡ाрд▓े рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯ рдХे ± 1 dB range рдоें рд╕ीрдоिрдд рд░рд╣рддा рд╣ै। рд╣ाрд▓ांрдХि рдз्рд╡рдиि рддрд░ंрдЧों рдХी рдкूрд░्рдг рдСрдбिрдпो рд░ेंрдЬ 16 Hz рд╕े 20 kHz рд╣ोрддी рд╣ै, рдХिрди्рддु рдпрджि рдХोрдИ рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди 40 Hz рд╕े 15 kHz рдХी рдЖрд╡ृрдд्рддि рд░ेंрдЬ рдоें ± 1 dB рдХा flat response (рд╕рдорддрд▓ рдЕрд░्рдеाрдд् рдПрдХрд╕ाрд░ рдЕрдиुрдХ्рд░िрдпा) рдк्рд░рджाрди рдХрд░ рдкाрдиे рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ोрддा рд╣ै, рддो рднी рдЙрд╕े high fidelity audio systems рдХे рд▓िрдпे рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫे рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рд╕ाрдоाрди्рдп рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдо्рд╕ рдХे рд▓िрдпे 80 Hz рд╕े 8 kHz рдХी bandwidth рднी рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдоाрдиी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै।

рд╡िрд░ूрдкрдг (Distortion in hindi)- 

рд╡िрд░ूрдкрдг рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдХि рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯ рдЗрдирдкुрдЯ рдХे рд╕рдоाрдиुрдкाрддी рдк्рд░ाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै। рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХी рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯ рдоें рд╡िрднिрди्рди рдХाрд░рдгों рд╕े рд╡िрд░ूрдкрдг рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं рдЬैрд╕े-


(i) рдЖрд╡ृрдд्рддि рд╡िрд░ूрдкрдг (Frequency Distortion) рдЬैрд╕ा рдХि рдЕрднी рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдеा рдХि рд╡िрднिрди्рди рдЖрд╡ृрдд्рддिрдпों рдкрд░ рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХी рдЕрдиुрдХ्рд░िрдпा (response рдпा output) рдПрдХрд╕ाрд░ (flat) рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै। System рдХे mass рдХे рдХाрд░рдг рдЙрдЪ्рдЪ рдЖрд╡ृрдд्рддिрдпों рдкрд░ рддрдеा compliance рдХे рдХाрд░рдг рдиिрдЪрд▓ी рдЖрд╡ृрдд्рддिрдпों рдкрд░ рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯ рдоें рдЧिрд░ाрд╡рдЯ рдЖ рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЕрд╕рдоाрди рдЖрд╡ृрдд्рддि рдЕрдиुрдХ्рд░िрдпा (uneven frequency response) рдХे рдХाрд░рдг рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рд╡िрд░ूрдкрдг frequency distortion рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।


 рдЕрд░ेрдЦीрдп рд╡िрд░ूрдкрдг

 (Non-Linear Distortion in hindi) 

рдЕрд░ेрдЦीрдп рдбिрд╕्рдЯॉрд░рд╢рди рдХे рдХाрд░рдг рдСрдбिрдпो рд╕िрдЧрдирд▓ рдХा рдЖрдпाрдо рд╡िрд░ूрдкिрдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯ рдоें рд╡рд╣ harmonics рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं, рдЬोрдХि рдЗрдирдкुрдЯ рдз्рд╡рдиि рд╕िрдЧрдирд▓ рдирд╣ीं рд╣ोрддे। Harmonics рдХा рддाрдд्рдкрд░्рдп рдоूрд▓ рдЖрд╡ृрдд्рддि рдХे рдЧुрдгрдХ рдЖрд╡ृрдд्рддि рдШрдЯрдХों рд╕े рд╣ै, рдЕрд░्рдеाрдд् рдпрджि рдоूрд▓ рдЖрд╡ृрдд्рддि 600 Hz рд╣ैं рддो 1200 Hz, 1800 Hz, 2400 Hz рдЗрдд्рдпाрджि рдЗрд╕рдХे рд╣ाрд░рдоोрдиिрдХ्рд╕ рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं। рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯ рдкрд░ рдирдпे рд╣ाрд░рдоोрдиिрдХ्рд╕ рдХा рдЕрд╕ाрдоाрди्рдп рд░ूрдк рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ो рдЬाрдиा рдСрдбिрдпो рд╕िрдЧрдирд▓ рдХे amplitude рдХो distort рдХрд░ рджेрддा рд╣ै, рддрдеा рдЗрд╕ी рдХो non- linear distortion рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЕрдЪ्рдЫे microphone рдоें рдРрд╕े distortion 5% рд╕े рдХрдо рд╣ोрдиे рдЪाрд╣िрдпे рдЬрдмрдХि Hi-Fi system рдоें рдпрд╣ 1% рд╕े рдЕрдзिрдХ рдирд╣ीं рд╣ोрдиे рдЪाрд╣िрдпे।


 рдХрд▓ा рд╡िрд░ूрдкрдг 

(Phase Distortion)

 рдХिрд╕ी compex sound wave (рдЕрд░्рдеाрдд् рдРрд╕ी sound wave рдЬिрд╕рдоें рдХрдИ рдЖрд╡ृрдд्рддि рдШрдЯрдХ рд╣ैं) рдХे рд╡िрднिрди्рди рдШрдЯрдХों рдХे рдордз्рдп рдХрд▓ा рд╕ंрдмंрдз (phase relation) рдХा (рдПрдХ рджूрд╕рд░े рдХे рд╕ाрдкेрдХ्рд╖) рдЕрд╕ाрдоाрди्рдп рд░ूрдк рд╕े change рд╣ो рдЬाрдиा phase distortion рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै। рдЕрддः, рдпрджि рдХिрд╕ी complex wave рдХे рд╡िрднिрди्рди рдШрдЯрдХों рдоें рдХрд▓ा рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╕рдоाрди рди рд╣ोрдХрд░ рднिрди्рди-рднिрди्рди рд╣ो рддो рдЙрд╕рдХे рдордз्рдп рдХрд▓ा-рд╕ंрдмंрдз change рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕्рдеिрддि рддрдм рдЙрдд्рдкрди рд╣ोрддी рд╣ै рдЬрдм рдЕрдиेрдХ рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХिрд╕ी рдз्рд╡рдиि рд╕्рд░ोрдд рд╕े рд╕िрдЧрдирд▓ рдХो рд░िрд╕ीрд╡ рдХрд░рддे рд╣ैं, рдЬिрд╕рд╕े рдз्рд╡рдиि


рд╕्рдд्рд░ोрдд рд╕े рд╕ाрдкेрдХ्рд╖ рдкрде-рдЕंрддрд░ (relative path difference) рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै।


рджैрд╢िрдХрддा 

(Directivity)

 рдпрд╣ рдЬрд░ूрд░ी рдирд╣ीं рдХि microphone рдХी response (рдпा sensitivity) рд╕рднी рджिрд╢ाрдУं рд╕े рдЖрдиे рд╡ाрд▓े sound рдХे рд▓िрдпे рдПрдХ рд╕рдоाрди рд╣ो। рдпрд╣ рдк्рд░рднाрд╡ directivity рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг microphone рдХी response рднिрди्рди рджिрд╢ाрдУं рд╕े рдЖрдиे рд╡ाрд▓े sounds рдХे рд▓िрдпे рднिрди्рди рд╣ोрддी рд╣ै। рдПрдХ uni-directional microphone рдПрдХ рд╣ी direction рд╕े sound рдХो pick up рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै (рдЕрд░्рдеाрдд् рд╢ेрд╖ рджिрд╢ाрдУ рд╕े рдЖрдиे рд╡ाрд▓े sounds рдХो рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рджेрддा рд╣ै। рдПрдХ bi-directional microphone рджो рд╡िрдкрд░ीрдд рджिрд╢ाрдУं рд╕े рдЖрдиे рд╡ाрд▓े sound рдХो рдкिрдХ-рдЕрдк рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।)

рдПрдХ omnidirectional microphone рд╡рд╣ рд╣ोрддा рд╣ै рдЬो рд╕рднी рджिрд╢ाрдУं рд╕े рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдз्рд╡рдиि рддрд░рдЧों рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े sensitive рд╣ो, рдЕрд░्рдеाрдд् sound рдХिрд╕ी рднी рджिрд╢ा рд╕े рдЖрдпे, microphone рдХी рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯ Same рд░рд╣े, рдЙрд╕ рдкрд░ рдХोрдИ рдлрд░्рдХ рди рдкрдб़े। рд╕рднी pressure microphones (рдЗрдирдХे рд╡िрд╖рдп рдоें рдЕрднी рдЖрдк рдЖрдЧे рдкрдв़ेंрдЧे) omnidirectional рд╣ोрддे рд╣ैं। рдХिрди्рддु рджूрд╕рд░े рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рд╕рднी рджिрд╢ाрдУं рд╕े рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдз्рд╡рдиि рддрд░ंрдЧों рдХे рдк्рд░рддि рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рд╕ुрдЧ्рд░ाрд╣ी (sensitive) рдирд╣ीं рд╣ोрддे рд╣ैं рдЕрд░्рдеाрдд् рдпрджि рдЖрдк рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХे рд╕ाрдордиे рд╕े рдмोрд▓ेंрдЧे рдпा рдлिрд░ рдПрдХ рд╕ाрдЗрдб рд╕े рдмोрд▓ेंрдЧे рддो рджोрдиों рд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯ рд╕рдоाрди рдирд╣ीं рд╣ोрдЧी। рдЕрддः, рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХी directivity рд╕े рдпрд╣ рдкрддा рдЪрд▓рддा рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рджिрд╢ाрдУं рд╕े рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдз्рд╡рдиि рдХे рдк्рд░рддि рдХिрддрдиा рдХिрддрдиा sensitive рд╣ै।


"рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХी рдбाрдпрд░ैрдХ्рдЯिрд╡िрдЯी рдХो рдкोрд▓рд░ рдбाрдпрдЧ्рд░ाрдо рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рджिрд╢ा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХी рд╕ुрдЧ्рд░ाрд╣्рдпрддा рдХा рдкैрдЯрд░्рди, рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдЬिрд╕рдХो рдкोрд▓рд░ рдбाрдпрдЧ्рд░ाрдо рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рдХिрд╕ी рднी рджिрд╢ा рдоें рдд्рд░िрдЬ्рдпा (radius) рдХी рд▓рдо्рдмाрдИ рдЙрд╕ рджिрд╢ा рдоें рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХी response рдХो рдбेрд╕ीрдмрд▓्рд╕ рдоें рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддी рд╣ै।


рдЧрдгिрддीрдп рд░ूрдк рдоें, рдбाрдпрд░ेрдХ्рдЯिрд╡िрдЯी рдХो рдиिрдо्рдирддः рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै-


D=Actual output when microphone is placed in the direction of maximum output / Output in that direction obtained by keeping an omnidirectional microphone


рдЕрд░्рдеाрдд् microphone рдХो рдЙрд╕рдХी рдЕрдзिрдХрддрдо рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯ рд╡ाрд▓ी рджिрд╢ा рдоें рд░рдЦрдиे рдкрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯ рддрдеा рдПрдХ omnidirectional microphone рдХो рдЙрд╕ी рджिрд╢ा рдоें рд░рдЦрдиे рдкрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯ (рдЬрдмрдХि рджोрдиों conditions рдоें sound intensity рд╕рдоाрди рд╣ो) рдХे рдЕрдиुрдкाрдд рдХो directivity рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।"

Polar diagram рдоें half power points рдХे рдордз्рдп рдХोрдг рдХे рд░ूрдк рдоें рднी directivity рдХो рд╡्рдпрдХ्рдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै 


рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫे рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдХे рдЧुрдг (Characteristics of a Good Microphone) рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫे рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдоें рдиिрдо्рди рдЧुрдг рд╣ोрдиे рдЪाрд╣िрдпे-



(1) рдЙрдЪ्рдЪ рд╕ुрдЧ्рд░ाрд╣्рдпрддा (High Sensitivity)

(ii) рдЙрдЪ्рдЪ SNR (High Signal to Noise Ratio)

(iii) рдЕрдзिрдХांрд╢ рдСрдбिрдпो рдЖрд╡ृрдд्рддि рд░ेंрдЬ рдоें рдПрдХрд╕ाрд░ рдЖрд╡ृрдд्рддि рдЕрдиुрдХ्рд░िрдпा (Flat frequency response for most of the audible frequency range)

(iv) рди्рдпूрдирддрдо рд╡िрд░ूрдкрдг (Minimum distortion)

(v) рд╕рд╣ी рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯ рдк्рд░рддिрдмाрдзा рдЬो рдХि рд▓ाрдЗрди рдЗрдо्рдкीрдбैрд╕ рд╕े рдоैрдЪ рд╣ो рд╕рдХे (Correct output impedance (with or without transformer) to match with the line impedance)

(vi) рдЕрдиुрдк्рд░рдпोрдЧ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдбाрдпрд░ैрдХ्рдЯिрд╡िрдЯी рдкैрдЯрд░्рди (Proper directivity pattern so as to meet the requirement of the application)


рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди्рд╕ рдХा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг 

(Classification of Microphones in hindi):


рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди्рд╕ рджो рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╣ोрддे рд╣ैं- рджाрдм рдпा рдЖрдпाрдо рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди्рд╕ (pressure or amplitude microphones) рддрдеा рдк्рд░ैрд╢рд░ рдк्рд░ैрдбिрдпैрди्рдЯ рдпा рдиिрдпрдд рдЧрддि рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди (pressure gradient or constant velocity microphones)!


рдк्рд░ैрд╢рд░ рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди

 (Pressure microphones in hindi) 

рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди्рд╕ рдз्рд╡рдиि рддрд░ंрдЧो рд╕े рджाрдм рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рдкрд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЕрддः рдЙрдд्рдкрди्рди рд╡ैрдж्рдпुрдд рд╕िрдЧрдирд▓ moving element (diaphragm) рдХे amplitude (рдЕрддः displacement) рдХे рд╕рдоाрдиुрдкाрддी рд╣ोрддा рд╣ै। Dynamic or moving coil microphone, carbon microphone, crystal microphone рддрдеा capacitor microphone рдЗрд╕ рд╢्рд░ेрдгी рдоें рдЖрддे рд╣ैं।


рдиिрдпрдд рд╡ैрд▓ोрд╕िрдЯी рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди 

(Constant velocity or Pressure gradient microphones)

 рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди्рд╕ рдоें рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯ moving element рдХी velocity рдХे рд╕рдоाрдиुрдкाрддी рд╣ोрддा рд╣ै। Ribbon microphone, lavaliere microphone рдЗрд╕ рд╢्рд░ेрдгी рдоें рдЖрддे рд╣ैं।

рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдкोрд╕्рдЯ

AC (Alternating Current) рдХ्рдпा рд╣ै?

  AC рде्рдпोрд░ी (AC Theory) рд╡िрдж्рдпुрдд рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рдХा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡िрд╖рдп рд╣ै, рдЬो рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा (Electric Current) рдХी рдмрджрд▓рддी рджिрд╢ा рдФрд░ рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдмрджрд▓рддे рдкрд░िрдоाрдг (Magnitude) рдХो рд╕рдордЭрдиे рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै। рдпрд╣ рде्рдпोрд░ी рдоुрдЦ्рдпрддः рд╡ैрдХрд▓्рдкिрдХ рдзाрд░ा (Alternating Current) рдХे рд╕िрдж्рдзांрддों рдФрд░ рдЙрдирдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рддी рд╣ै। AC (Alternating Current) рдХ्рдпा рд╣ै? AC рдпा рд╡ैрдХрд▓्рдкिрдХ рдзाрд░ा рд╡рд╣ рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा рд╣ै, рдЬो рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдЕрдкрдиी рджिрд╢ा рдФрд░ рдкрд░िрдоाрдг рдХो рд▓рдЧाрддाрд░ рдмрджрд▓рддी рд░рд╣рддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд, DC (Direct Current) рдоें рдзाрд░ा рдХी рджिрд╢ा рдФрд░ рдкрд░िрдоाрдг рд╕्рдеिрд░ рд░рд╣рддी рд╣ै। AC рдХा рдорд╣рдд्рд╡ AC рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдШрд░ेрд▓ू рдФрд░ рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рд╡िрдж्рдпुрдд рд╡िрддрд░рдг рдоें рдЕрдзिрдХ рд╣ोрддा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЗрд╕े рдЯ्рд░ांрд╕рдлाрд░्рдорд░ рдХी рдорджрдж рд╕े рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдЙрдЪ्рдЪ рдпा рдиिрдо्рди рд╡ोрд▓्рдЯेрдЬ рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

Concept of alternating electromotive force in Hindi.

рд╡िрдж्рдпुрддрдЪाрд▓िрдд рдмрд▓ (Electromotive Force - EMF) рдХा рдЕрд░्рде рдЙрд╕ рдКрд░्рдЬा рд╕े рд╣ै рдЬो рд╡िрдж्рдпुрдд рд╕्рд░ोрдд рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рддि рдЪाрд░्рдЬ рдпूрдиिрдЯ рдкрд░ рдЙрдд्рдкрди्рди рдХी рдЬाрддी рд╣ै। рдпрд╣ рдмрд▓ рдЪाрд░्рдЬ рдХो рд╕्рд░ोрдд рдХे рднीрддрд░ рдФрд░ рдмाрд╣рд░ी рд╕рд░्рдХिрдЯ рдоें рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрддा рд╣ै। рдмрджрд▓рддी рд╡िрдж्рдпुрддрдЪाрд▓िрдд рдмрд▓  (Alternating Electromotive Force)   рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдмрд▓ рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдмрджрд▓рддा рд░рд╣рддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा рднी рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рджिрд╢ा рдФрд░ рдкрд░िрдоाрдг рдоें рдмрджрд▓рддी рд░рд╣рддी рд╣ै। рдЗрд╕े рдЖрдорддौрд░ рдкрд░ AC (Alternating Current) рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдмрджрд▓рддी рд╡िрдж्рдпुрддрдЪाрд▓िрдд рдмрд▓ рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕्рд░ोрдд : рдмрджрд▓рддी рд╡िрдж्рдпुрддрдЪाрд▓िрдд рдмрд▓ рдХा рд╕рдмрд╕े рд╕ाрдоाрди्рдп рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╡िрдж्рдпुрддрдЬрдиिрдд्рд░ (Generator) рд╣ै, рдЬो рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХुंрдбрд▓ी рдХो рдШुрдоाрдХрд░ рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддी рд╣ै। рдл्рд░िрдХ्рд╡ेंрд╕ी : AC рдоें, рдмрд▓ рдФрд░ рдзाрд░ा рдПрдХ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдЖрд╡ृрдд्рддि (Frequency) рдкрд░ рдмрджрд▓рддी рд░рд╣рддी рд╣ै, рдЬो рд╣рд░्рдЯ्рдЬ़ (Hertz) рдоें рдоाрдкी рдЬाрддी рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, рднाрд░рдд рдоें рдШрд░ेрд▓ू рд╡िрдж्рдпुрдд рдЖрдкूрд░्рддि 50 рд╣рд░्рдЯ्рдЬ़ рдХी рдЖрд╡ृрдд्рддि рдкрд░ рд╣ोрддी рд╣ै। рдлेрдЬ : рдмрджрд▓рддी рд╡िрдж्рдпुрддрдЪाрд▓िрдд рдмрд▓ рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддा рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдпрд╣ рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рд╕ाрдЗрди (sine) рддрд░ंрдЧ рдХे рд░ूрдк рдоें рдмрджрд▓рддी рд░рд╣рддी рд╣ै, рдЬो рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рдиिрд░ंрддрд░ рдЪрдХ्рд░ рдоें рдЖрдЧे-рдкीрдЫे рд╣ोрддी рд░...

Sound and Production of Sound in hindi

Sound Introduction  рд╣рдо рд╣рд░ рд░ोрдЬ рд╡िрднिрди्рди рд╕्рд░ोрддों рдЬैрд╕े рдордиुрд╖्рдп, рдкрдХ्рд╖ी, рдШंрдЯिрдпाँ, рдорд╢ीрдиें, рд╡ाрд╣рди, рдЯेрд▓ीрд╡िрдЬрди, рд░ेрдбिрдпो рдЖрджि рд╕े рдз्рд╡рдиिрдпाँ рд╕ुрдирддे рд╣ैं। рдз्рд╡рдиि рдКрд░्рдЬा рдХा рдПрдХ рд░ूрдк рд╣ै рдЬो рд╣рдоाрд░े рдХाрдиों рдоें рд╕ुрдирдиे рдХी рдЕрдиुрднूрддि рдкैрджा рдХрд░рддी рд╣ै। рдКрд░्рдЬा рдХे рдЕрди्рдп рд░ूрдк рднी рд╣ैं рдЬैрд╕े рдпांрдд्рд░िрдХ рдКрд░्рдЬा, рдк्рд░рдХाрд╢ рдКрд░्рдЬा, рдЖрджि। рд╣рдордиे рдкिрдЫрд▓े рдЕрдз्рдпाрдпों рдоें рдпांрдд्рд░िрдХ рдКрд░्рдЬा рдХे рдмाрд░े рдоें рдмाрдд рдХी рд╣ै। рдЖрдкрдХो рдКрд░्рдЬा рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХे рдмाрд░े рдоें рдкрдв़ाрдпा рдЧрдпा рд╣ै,  рдЬिрд╕рдоें рдХрд╣ा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рд╣рдо рдКрд░्рдЬा рдХो рди рддो рдмрдиा рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рди рд╣ी рдирд╖्рдЯ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рд╣рдо рдЗрд╕े рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд░ूрдк рд╕े рджूрд╕рд░े рд░ूрдк рдоें рдмрджрд▓ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЬрдм рдЖрдк рддाрд▓ी рдмрдЬाрддे рд╣ैं, рддो рдз्рд╡рдиि рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддी рд╣ै। рдХ्рдпा рдЖрдк рдЕрдкрдиी рдКрд░्рдЬा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдП рдмिрдиा рдз्рд╡рдиि рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं? рдз्рд╡рдиि рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдкрдиे рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдКрд░्рдЬा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा? рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рд╣рдо рд╕ीрдЦेंрдЧे рдХि рдз्рд╡рдиि рдХैрд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдХैрд╕े рдПрдХ рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕ंрдЪाрд░िрдд рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рд╣рдоाрд░े рдХाрдиों рдж्рд╡ाрд░ा рдЧ्рд░рд╣рдг рдХी рдЬाрддी рд╣ै।